- اتفاق امت حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر حكم شرعى « 1 » ؛ و ساير عبارتهايى كه در تفسير اتفاق خاص بيان شده است . ولى از ملاحظه تعريفها و تفسيرهاى مختلف مىتوان نتيجه گرفت كه مراد از اتفاق خاص ، اتفاق جماعتى است كه اتفاق ايشان در اثبات حكم شرعى نافذ و مؤثر است . - حجيّت اجماع نزد شيعه و سنى : اهل سنّت علىرغم اختلاف تعابيرى كه در توضيح و تفسير اصطلاحى اجماع دارند ، ولى در حجيّت اجماع اتفاق دارند و اجماع را در رديف ساير ادله و منابع استنباط احكام قرار مىدهند و آن را يكى از منابع مستقل براى رسيدن به حكم شرعى مىدانند و حتى برخى پا را فراتر گذاشته و در مقام تعارض اجماع و كتاب و سنت ، اجماع را مقدّم دانسته و حتى مخالف آن را گمراه و كافر دانسته‌اند . « 2 » ولى علماى شيعه اجماع را دليل مستقلى در عرض كتاب و سنّت نمىدانند . ايشان اجماع را تنها از اين جهت كه كشف از قول معصوم مىكند ، حجّت مىدانند ، در حقيقت حجيّت مربوط به سنّت است كه اجماع كاشف آن است . به همين خاطر شيعه اجماع را بر اتفاق جماعت اندك نيز اطلاق مىكند ، در صورتى كه اين اتفاق كم كشف از قول معصوم كند ، هرچند در اصطلاح چنين اتفاقى را اجماع نگويند ، و اجماعى را كه كشف از قول معصوم نكند ، اجماع نمىگويند ، هرچند تعداد مجمعين هم زياد باشد و در اصطلاح نيز به آن اجماع

--> ( 1 ) اصول الفقه ، ج 2 ، ص 87 . ( 2 ) ارشاد الفحول ، ص 78 .